Sayfa yükleniyor

Destek Müşteri Girişi Sepet (0)

Ders 65 – Query string ve form okuma

PHP'de GET ve POST verilerini güvenli bir şekilde okuyup doğrulama ve XSS koruması için filter_input ve htmlspecialchars kullanımını adım adım anlatan kapsamlı ders.

Ders 65 – Query string ve form okuma

Web uygulamalarında kullanıcıdan gelen verileri doğru ve güvenli bir şekilde işlemek, hem işlevsellik hem de güvenlik açısından kritik bir adımdır. Bu derste, PHP'nin süper global değişkenleri $_GET ve $_POST yerine filter_input fonksiyonunu nasıl kullanacağınızı, gelen verileri tip ve değer açısından nasıl doğrulayacağınızı ve çıktıyı htmlspecialchars ile nasıl güvenli hâle getireceğinizi adım adım öğreneceksiniz.

Temeller

PHP, HTTP isteklerinden gelen verileri $_GET, $_POST, $_REQUEST gibi süper global dizilerde toplar. Bu diziler ham verileri içerir; yani veri tipine dönüştürülmüş, filtrelenmiş ya da kaçış karakterleri eklenmiş değildir. Doğrudan bu diziler üzerinden işlem yapmak, özellikle sayısal bir ID beklenirken bir string ya da zararlı bir JavaScript kodu gönderildiğinde güvenlik açıklarına yol açabilir.

filter_input fonksiyonu, PHP 5.2.0'dan itibaren gelen bir güvenlik katmanıdır. Bu fonksiyon sayesinde:

  • Verinin hangi kaynaktan (GET, POST, COOKIE, SERVER, ENV) geldiği belirtilir.
  • Beklenen veri tipi (int, float, boolean, email, url vb.) ve ek doğrulama kuralları tanımlanır.
  • Geçersiz veri geldiğinde FALSE ya da NULL döndürülerek hatalı girişler kolayca yakalanır.

Çıktı aşamasında ise htmlspecialchars kullanarak HTML içinde görüntülenecek verileri kaçış karakterleriyle (ör. <, >) güvenli hâle getiririz. Bu iki fonksiyonun birleştirilmesi, XSS (Cross‑Site Scripting) saldırılarına karşı temel bir savunma mekanizmasıdır.

Adım adım uygulama

Aşağıdaki adımları izleyerek bir id parametresi ve bir name alanı içeren basit bir form oluşturacağız. Form gönderildiğinde gelen verileri filter_input ile doğrulayacak, ardından htmlspecialchars ile güvenli bir şekilde ekrana basacağız.

  1. Formu oluşturun: method="GET" ya da method="POST" tercih edebilirsiniz. Bu örnekte GET kullanacağız, böylece URL üzerinden query string'i inceleyebileceğiz.
  2. Gelen id parametresini sayısal doğrulama ile okuyun: FILTER_VALIDATE_INT filtresi, sadece tam sayı değerlerini kabul eder.
  3. Gelen name parametresini temizleyin: FILTER_SANITIZE_STRING (PHP 8.1'de FILTER_SANITIZE_SPECIAL_CHARS önerilir) ile HTML etiketlerini kaldırırız.
  4. Çıktıyı htmlspecialchars ile kaçışlayın: Böylece kullanıcı <script> gibi zararlı kodlar gönderse bile tarayıcı bu kodu metin olarak gösterir.
  5. Hata durumlarını yönetin: Doğrulama başarısız olduğunda kullanıcıya açıklayıcı bir mesaj gösterin, ama teknik detayları (ör. PHP hatalarını) ifşa etmeyin.

Örnek kod

<?php
// ders65.php - Query string ve form okuma örneği

// 1. GET üzerinden gelen "id" parametresini tam sayı olarak doğrula
$id = filter_input(INPUT_GET, "id", FILTER_VALIDATE_INT);

// 2. GET üzerinden gelen "name" parametresini temizle (HTML etiketlerini kaldır)
$nameRaw = filter_input(INPUT_GET, "name", FILTER_SANITIZE_SPECIAL_CHARS);

// 3. Çıktıyı güvenli hâle getir (XSS önleme)
$name = $nameRaw !== null ? htmlspecialchars($nameRaw, ENT_QUOTES, "UTF-8") : "";

// 4. Sonuçları ekrana bas
if ($id === false) {
    echo "

Geçersiz ID değeri. Lütfen sayısal bir değer gönderin.

"; } else { echo "

Alınan ID: " . ($id !== null ? $id : "(yok)") . "

"; } if ($name !== "") { echo "

Alınan isim: $name

"; } ?> <!-- Basit bir form, GET metoduyla aynı sayfaya gönderir --> <form method="GET" action=""> <label for="id">ID (tam sayı):</label> <input type="text" name="id" id="id"><br> <label for="name">İsim:</label> <input type="text" name="name" id="name"><br> <button type="submit">Gönder</button> </form>

Yukarıdaki kodu ders65.php olarak kaydedin ve tarayıcınızda çalıştırın. URL'e ?id=123&name=Ali gibi parametreler ekleyerek çıktıyı gözlemleyebilirsiniz.

<?php
// Fonksiyonel bir yaklaşım – aynı işlemi bir yardımcı fonksiyon içinde topluyoruz
function getValidatedParam(string $name, int $filter, $options = null) {
    $value = filter_input(INPUT_GET, $name, $filter, $options);
    return $value === false ? null : $value; // false → geçersiz, null → yok
}

$id   = getValidatedParam('id', FILTER_VALIDATE_INT);
$name = getValidatedParam('name', FILTER_SANITIZE_SPECIAL_CHARS);

if ($id !== null) {
    echo "

Fonksiyon ile alınan ID: $id

"; } if ($name !== null) { echo "

Fonksiyon ile alınan İsim: " . htmlspecialchars($name, ENT_QUOTES, 'UTF-8') . "

"; } ?>

Sık yapılan hatalar

  • Doğrudan $_GET/$_POST kullanmak: Veri tipini kontrol etmez, XSS ve SQL enjeksiyonuna açık kalır.
  • Filtreleme yapmadan sadece htmlspecialchars kullanmak: Sayısal bir değer beklenirken string geçebilir; iş mantığı bozulur.
  • Yanlış filtre sabiti seçmek: Örneğin FILTER_SANITIZE_EMAIL yerine FILTER_VALIDATE_EMAIL kullanmak, geçersiz ama temizlenmiş bir e‑posta adresi almanıza neden olur.
  • Karakter setini belirtmemek: htmlspecialchars çağrısında UTF-8 belirtilmezse, çok‑baytlı karakterlerde hatalı kaçış oluşabilir.
  • Hata mesajlarını kullanıcıya doğrudan göstermek: PHP'nin ham hata çıktısı, sistem bilgisi sızdırabilir. Bunun yerine kullanıcı dostu, teknik olmayan mesajlar verin.

Özet

Bu derste öğrendikleriniz:

  • GET ve POST verilerini $_GET/$_POST yerine filter_input ile güvenli bir şekilde okuma.
  • Veri tipine göre uygun filtreleri (ör. FILTER_VALIDATE_INT, FILTER_SANITIZE_SPECIAL_CHARS) seçme.
  • Doğrulama başarısız olduğunda FALSE ya da NULL kontrolüyle hataları yakalama.
  • Çıktıyı htmlspecialchars ile kaçışlayarak XSS riskini ortadan kaldırma.
  • Kodunuzu fonksiyonel hâle getirerek tekrar kullanılabilirlik sağlama.

Bu adımları her form ve query string işleminde uyguladığınızda, uygulamanızın güvenlik seviyesi önemli ölçüde artar.

Sık Sorulan Sorular

  • filter_input neden $_GET yerine tercih edilmeli?
    filter_input, veri tipini ve geçerliliğini tek satırda kontrol eder, ayrıca eksik ya da hatalı parametrelerde FALSE/NULL döndürerek kodunuzu daha okunaklı hâle getirir.
  • HTML içinde htmlspecialchars kullanmazsam ne olur?
    Kaçış yapılmazsa, kullanıcı <script> gibi etiketler göndererek sayfanıza zararlı JavaScript enjekte edebilir (XSS).
  • POST verileri için aynı fonksiyonları kullanabilir miyim?
    Evet, filter_input(INPUT_POST, ...) şeklinde aynı filtreleri POST verileri için de uygulayabilirsiniz.

Bu dersin sonunda, PHP'de gelen verileri güvenli bir şekilde işleyebileceğinize emin olabilirsiniz. Bir sonraki derste, bu doğrulama mantığını sınıflar içinde nasıl kapsülleyeceğimizi inceleyeceğiz.

Paylaş

Yorumlar

Henüz onaylanmış yorum yok. İlk yorumu siz yazın.

Yorum yaz

Yorumunuz yönetici onayından sonra yayınlanır.

İlgili yazılar

Ders 100 – İleri yol haritası

PHP serisinin son dersinde ileri seviye konular, framework seçimi, Composer ekosistemi, mikro pro…

Ders 99 – Güvenli yapılandırma kontrol listesi

Üretim ortamı için PHP yapılandırma ayarlarını adım adım kontrol eden, hatasız ve güvenli bir yap…

Ders 98 – OpCache ve performans ipuçları

OpCache'ın çalışma prensibi, yapılandırma adımları ve gerçek dünyada performans artırmak için pra…

Ders 97 – Fibers’a kısa bakış (PHP 8.1)

PHP 8.1 ile gelen Fibers özelliğini adım adım öğrenin, kooperatif concurrency kavramını kavrayın …

Demo
Büyütülmüş Görsel