Web uygulamaları geliştirirken kullanıcıdan gelen verileri, sunucu bilgilerini ve dosya yüklemelerini yönetmek temel bir gereksinimdir. PHP, bu ihtiyaçları karşılamak için superglobal adı verilen önceden tanımlı değişkenler sunar. Bu değişkenler, script’in her hangi bir kapsamında (fonksiyon, sınıf, dosya) doğrudan erişilebilir ve uygulamanın veri akışını kontrol etmenin kilit noktasıdır. Bu ders, $_GET, $_POST, $_SERVER, $_FILES ve $GLOBALS değişkenlerini derinlemesine inceler, güvenli kullanım örnekleri verir ve sık yapılan hatalardan kaçınmayı öğretir.
Temeller
Superglobal’ler PHP’nin auto_globals_jit ayarı etkin olduğunda, script çalıştırılmadan önce otomatik olarak tanımlanır. Bu değişkenler:
$_GET– URL sorgu dizesi (query string) üzerinden gelen veriler.$_POST– HTML formumethod="post"ile gönderilen veriler.$_SERVER– Sunucu ve yürütme ortamı hakkında bilgi (ör. istemci IP, istek metodu).$_FILES– Dosya yüklemeleriyle ilgili meta veri.$GLOBALS– Tüm global değişkenlere bir dizi üzerinden erişim.
Bu değişkenler global anahtar kelimesine ihtiyaç duymadan her kapsamda kullanılabilir. Ancak bu kolaylık, geliştiriciyi veri doğrulamadan ve filtrelemeden doğrudan güvenmeye itebilir; bu da güvenlik açıklarına yol açar.
Adım adım kullanım
Aşağıdaki adımları izleyerek superglobal’leri güvenli bir şekilde işleyebilirsiniz:
- Kaynağı belirleyin: Verinin
$_GETmi,$_POSTmu yoksa$_FILESüzerinden mi geldiğini bilin. - Veriyi alın: Null coalescing operatörü (
??) ya daisset()ile varlığını kontrol edin. - Filtreleyin ve doğrulayın:
filter_input(),filter_var()ve tip kontrolü kullanın. - Temizlenmiş veriyi işleyin: İş mantığınıza aktarın, doğrudan süperglobal’i kullanmayın.
- Hata yönetimi: Kullanıcıya teknik detay vermeyin, log dosyasına kaydedin.
Örnek kod
Aşağıdaki iki örnek, gerçek bir form işleme senaryosunu ve dosya yükleme sürecini gösterir. Kodları ders63.php dosyasına kaydedip yerel bir PHP sunucusunda çalıştırabilirsiniz.
<?php
// ders63.php – GET ve POST örneği
// 1. GET parametresi (sayfa numarası) alınır ve tamsayıya dönüştürülür
$page = filter_input(INPUT_GET, 'page', FILTER_VALIDATE_INT, ['options'=>['default'=>1, 'min_range'=>1]]);
// 2. POST verisi (kullanıcı adı) alınır ve HTML etiketlerinden arındırılır
$username = filter_input(INPUT_POST, 'username', FILTER_SANITIZE_STRING);
// 3. Basit bir doğrulama
if ($_SERVER['REQUEST_METHOD'] === 'POST' && empty($username)) {
$error = 'Kullanıcı adı boş olamaz.';
}
// 4. Çıktı
echo "Sayfa: $page
";
if (isset($error)) {
echo "$error
";
} elseif ($username) {
echo "Hoş geldiniz, " . htmlspecialchars($username, ENT_QUOTES, 'UTF-8') . "!
";
}
?>
<?php
// ders63.php – dosya yükleme örneği
if ($_SERVER['REQUEST_METHOD'] === 'POST' && isset($_FILES['avatar'])) {
$file = $_FILES['avatar'];
// 1. Hata kontrolü
if ($file['error'] !== UPLOAD_ERR_OK) {
$msg = 'Dosya yüklenirken bir hata oluştu.';
} else {
// 2. MIME tipi kontrolü (güvenli bir beyaz liste)
$allowed = ['image/jpeg', 'image/png', 'image/gif'];
$finfo = new finfo(FILEINFO_MIME_TYPE);
$mime = $finfo->file($file['tmp_name']);
if (!in_array($mime, $allowed, true)) {
$msg = 'Yalnızca JPG, PNG ve GIF dosyaları kabul edilir.';
} else {
// 3. Benzersiz dosya adı oluşturma
$dest = __DIR__ . '/uploads/' . bin2hex(random_bytes(8)) . '.' . pathinfo($file['name'], PATHINFO_EXTENSION);
if (move_uploaded_file($file['tmp_name'], $dest)) {
$msg = 'Dosya başarıyla yüklendi.';
} else {
$msg = 'Dosya taşınırken bir sorun oluştu.';
}
}
}
echo "$msg
";
}
?>
Sık yapılan hatalar
- Doğrudan süperglobal kullanmak: Veriyi filtrelemeden
$_GET['id']gibi doğrudan kullanmak SQL enjeksiyonuna ve XSS’e davetiye çıkarır. - $GLOBALS ile değişken paylaşmak: Global değişkenleri
$GLOBALSüzerinden aktarmak kodun okunurluğunu azaltır ve test edilmesini zorlaştırır. Fonksiyon parametresi tercih edin. - Dosya yüklemede MIME kontrolünü atlamak: Sadece uzantıya bakmak saldırganların zararlı dosya yüklemesine izin verir.
- Hata mesajlarını kullanıcıya göstermek: PHP hatalarını doğrudan ekrana basmak sistem bilgisi sızdırır.
Özet ve kontrol listesi
Superglobal’ler PHP’nin en güçlü özelliklerinden biridir; ancak gücünü sorumlu kullanmak gerekir. Aşağıdaki kontrol listesi, bir sayfanın ya da API uç noktasının güvenli bir şekilde superglobal’leri işlediğinden emin olmanızı sağlar.
- ✅ Tüm gelen veriler
filter_input()veya benzeri bir fonksiyonla filtrelendi. - ✅
$_SERVERüzerinden alınan değerlerhtmlspecialchars()ile çıktıya güvenli bir şekilde yerleştirildi. - ✅ Dosya yüklemelerinde MIME tipi ve dosya boyutu sınırları kontrol edildi.
- ✅ Hata mesajları kullanıcıya teknik detay vermeden, log dosyasına kaydedildi.
- ✅ Global değişkenler
$GLOBALSyerine fonksiyon parametresi ya da sınıf özelliği olarak aktarıldı.
Sık Sorulan Sorular
1. $_GET ve $_POST aynı anda kullanılabilir mi?
Evet, iki dizi birbirinden bağımsızdır. Ancak aynı isimli bir parametre her iki dizi içinde de bulunabilir; bu durumda tercih edilen veri kaynağını açıkça belirtmek karışıklığı önler.
2. $GLOBALS tamamen yasak mı?
Yasak değildir, ancak büyük projelerde kodun bakımını zorlaştırdığı için önerilmez. Yerine bağımlılık enjeksiyonu (dependency injection) kullanılmalıdır.
3. Superglobal’leri bir sınıf içinde nasıl kullanırım?
Bir sınıf içinde $_SERVER gibi süperglobal’lere doğrudan erişebilirsiniz, fakat test edilebilirliği artırmak için bu değerleri sınıfın yapıcı metoduna parametre olarak geçmek daha iyidir.
Bu ders, superglobal’lerin temelini, güvenli kullanımını ve yaygın hataları kapsar. Uygulamalı örnekleri deneyerek, gerçek dünyada karşılaşacağınız veri akışını sorunsuz ve güvenli bir şekilde yönetebilirsiniz.
Yorumlar
Henüz onaylanmış yorum yok. İlk yorumu siz yazın.
Yorum yaz
Yorumunuz yönetici onayından sonra yayınlanır.